Kudde

Daar komen de ooien
Stampend door het dorp
Snuivend naar de honden
Lopen ze gekweld door

Geen gras geen melk
Zegt de vrouw
Die luid de kudde leidt
Naar wilde haver en luzerne

Laat op de dag
Vermoed ik het gulzige weerzien
Van hongerige lammeren
En vermoeide moeders

Nog ruik ik vertrapte munt
Vette wol warme adem
Hoor ik het krakende groen
Het sabbelen het snokken

Hoe ik mijn kleren ook spoel
Aan de wasdraad laat wapperen
Het schaap waait naar binnen
Legt zich neer in mijn bed

DSCN3413

Commentaar van Vitalski in het tijdschrift VERZIN

Evenwichtige compositie zonder overdaad

Literair

Het begrip “kudde” kan op vele manieren worden gelezen. Bijvoorbeeld religieus (“Ecce homo, Agnus Dei”, d.w.z. “Ziehier de mens, een schaap van God”), of antropologisch (“de mens is een kuddedier”). Het gedicht hier in kwestie kiest ogenschijnlijk voor de letterlijke, biologische betekenis van de kudde; er wordt een bende aankomende ooien geëvoceerd, ingezet met een overigens prachtige openingslijn:”Daar komen de ooien” – dat klinkt ironisch, want de vorm is bombastisch, een parodie op “Hic sunt leones”, “hier komen de leeuwen”, maar de inhoud potsierlijk, – het schaap is vleesgeworden onschuld, denk maar aan de uitdrukking “arm schaap”.
Maar: al doet de beschrijving van deze ooien aanvankelijk bucolisch aan, dus klassiek landelijk, idyllisch, toch dringt er op subtiele wijze algauw een verontrustende ondertoon naar binnen: de ooien zijn gekweld, ze zijn hongerig. Dit schept, na de wat frivole introductie, een nieuwsgierig makende spanning; wat is er aan de hand?
Misschien leest elkeen dit anders, maar voor mij wordt vervolgens vanaf de derde strofe, en vanaf dan tot aan het einde van het gedicht, verwezen naar het slaaplied, “daarbuiten loopt een schaap”. Alleszins wijzen, precies van zodra de ik-figuur in beeld komt, verschillende zaken op een nocturne: het is laat op de dag, moeders zijn vermoeid, en zeer toepasselijk is het laatste woord in dit poëem het woord “bed”. Dus: wat het gedicht eigenlijk doet, is het volgende: het geeft de clichés van het platgetreden wiegelied, “Slaap kindje slaap”, een nieuwe, oprechte inhoud, een nieuw zintuiglijk elan. Wie ’s nachts “schapen telt”, ziet eigenlijk geen echte, letterlijke schapen voor zich – behalve Christine Van den Hove, die deze dieren op geloofwaardig wijze, met scherpe zintuiglijkheid, voor ons oproept. Op het einde worden de reële schapen toch opgetild in de droomsfeer, met het verrassende, zeer frisse beeld “Het schaap waait naar binnen”.
Het gedicht is erg evenwichtig gecomponeerd, er is nergens overdaad, maar er is wel aldoor ruimte voor literaire schoonheid (“wilde haver en luzerne”). Iedere regel voegt op een spannende manier iets nieuws toe aan het geheel, er zit één logische beweging in deze tekst – wellicht de beweging van het “in slaap vallen”.

Taalkundig

De taal is foutloos en bovendien erg zuiver; alle woorden passen binnen één en hetzelfde register, er zit geen enkel storend element in. Grootste troef is de sterke harmonie tussen betekenis en vorm, vooral betekenis en ritme. Bijvoorbeeld de eerste strofe. Het ritme van de eerste regel heet technisch gezien een dactyle, en dat walsende past perfect bij de lopende, snokkende bewegingen van een bende ooien; in de regel daarop wordt de dactyle verhevigd doordat er in plaats van twee, drié lettergrepen zonder accent op mekaar volgen (“-pend door het”), en in de regel daarna, als een perfecte echo daarvan, opnieuw drie lettergrepen zonder accent (“-vend naar de”); en dan wordt deze strofe afgerond door zeer nuchtere jamben, d.w.z. een ritme dat gaat als volgt: wél accent géén accent wél accent etc. Op het uiterste einde van die regel krijgen we zelfs tweemaal na mekaar een accent (-“kweld door”) – dat is het perfecte fermate-teken.
Kortom, hier is een poëtische taalvirtuoos aan het woord, werkelijk alsof je iets van M. Vasalis leest.

Eén gedachte over “Kudde”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s